ŞEHİTLER DİYARI ÇANAKKALE [1]

Geçtiğimiz hafta kendimle ilgili güzel bir gelişme oldu. Esas konuma geçmeden önce sizlere ondan bahsetmek istiyorum.

Kahramankazan kültürüne büyük katkı sağlayacağına inandığım, “Murtazaabad/Kahramankazan Özelinde SİNSİNLİ DÜĞÜN MODELİ” isimli kitabım, geçtiğimiz günlerde Kahranmankazan Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğünce bastırılarak Kahramankazanlı okuyucuların istifadesine sunulmuştur. Kitapseverler ve Kahramankazan’ın Sinsinli Düğünlerini merak edenler kitabı, Kahranmankazan Belediyesi Kültür ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğü’nden ücretsiz temin edebilirler.

Kitabın basılması, Kahramankazan kültürüne büyük önem ve değer veren Kahramankazan Belediye Başkanı Selim Çırpanoğlu’nun iradesi, başkan yardımcısı Ali İhsan Baykurt, Kültür ve Sosyal İşler Müdürü Dilşad Taş Polat ve mesai arkadaşlarının emeği ile gerçekleşmiştir. Bu vesileyle,  Belediye Başkanımız Sn. Selim Çırpanaoğlu’na, başkan yardımcısı Ali İhsan Baykurt’a, Kültür ve Sosyal İşler Müdürü Dilşad Taş Polat Hanım’a ve emeği geçen herekse çok teşekkür ediyorum. Kitabın çok sayıda Kahramankazanlı hemşerim tarafından okunmasını diliyorum.

Çanakkale İçinde Aynalı Çarşı

1992-1996 yılları arasında Çanakkale’de görev yaptım. Sizlere o yıllardaki Çanakkale’yi ve Çanakkale Ruhunu anlatmaya çalışacağım.

Herkes bilir “Çanakkale içinde aynalı çarşı” meşhur Çanakkale Türküsü, Çanakkale Savaşları sırasında söylenmiş Kastamonu yöresine ait bir türkü. Çoğunluk Çanakkale yöresine ait olarak bilir, ancak Kastamonu yöresine aittir. Çünkü Çanakkale Savaşları’na Anadolu’nun her köşesinden on binlerce genç katılmıştır. Onlara atfen söylenen türküdür. Murtazaabad/Kazan’dan da yaşları 16-18 arsında olan çok sayıda genç Çanakkale cephesine gitmiş ve birçoğu şehit olmuştur.

Bir Ağustos günü Çanakkale’ye vardığımda “Böyle bir çarşı var mıdır?” diye aramaya koyuldum. Hayalimde tarihi bir çarşı canlandırmıştım hep… Sora sora buldum. Küçük bir çarşıyı gösterdiler. Tek katlı dükkânların ortasında bir avlu, bu avluya iki yerden giriş, bu girişlerin duvarlarında da aynalar var. Çarşı ismini bu aynalardan almış.

Göreve başlar başlamaz ilk fırsatta şehitlikleri ziyaret ettim, şehitlerin ruhuna Fatiha’lar okudum, tefekkür ederek o günleri hayal ettim, o günleri yaşamaya çalıştım. Orada görev yaptığım dört yıl boyunca da her fırsatta şehitliklere gittim. Ailemi, gelen misafirlerimi de götürdüm, oraları tanıttım, o manevi havayı teneffüs ettirdim.

Ayrıca hem muharebeler hem de şehitlikler hakkında bilgi vererek, oraları daha iyi tanımaları ve atalarının hangi şartlarda savaştıklarını görmeleri için, Çanakkale’de tabur komutanlığı yaptığım iki yıl, alaya staja gelen 10-15 teğmeni Şehitlikleri gezmeye götürdüm. Onlara, sabahtan akşama kadar tüm şehitlik ve anıtları gezdirip, tanıttım. Onların, o manevi atmosferi teneffüs etmelerini sağlamaya çalıştım.

Şehitler Diyarı Çanakkale

 Çanakkale deyince akla iki şey geliyor; türküsü ve harbi… Türküsünün hikâyesini yukarıda anlattım. Mehmet Akif’in “Körfez Harbi” dediği Çanakkale Savaşı gerek şehit ve gazi sayıları bakımından, gerekse de yedi düvele karşı verilen bir savaş olması bakımından, ayrıca Osmanlı(Türkün)’nın çekildiği son hat olması bakımından da önemlidir.

Çanakkale daha çok “Şehitler Diyarı” olarak bilinir. Necmettin Halil Onan’a göre burası “Bir vatan kalbinin attığı yerdir.”  Çanakkale Boğazının her iki yakası, Gelibolu Yarımadası’nın Ege Denizi’ne bakan batı kıyıları ve Saroz Körfezi çoğunluğu II. Abdülhamit döneminde yaptırılan; tabyalar, mevziler, hendekler, kaleler ve o zamandan kalma topçu bataryaları ile doludur.  Bütün bunlar,  geçenlere “Dur Yolcu! Kulak ver ve dinle, bak ve gör.” der gibidir. “Burası bir devrin battığı, vatan kalbinin attığı yerdir.” demek istemektedir.  Çanakkale şehrinin içinden boğazın karşı yamaçlarına bakarsanız bunu temsil eden bir kompozisyon sizi karşılar.

Çanakkale’de, boğazın Anadolu kıyısında 6 adet, Gelibolu Yarımadasın’da 36 adet olmak üzere toplam 42 adet Türk şehitliği ve anıtı bulunmaktadır.[2] Bu şehitliklere 1919 yılına kadar Osmanlı Devleti tarafından üç anıt dikilmiş, ancak 1992 yılına sadece Cesaret Tepe’de ki Mehmet Çavuş Anıtı(1919) ve  Kireçtepe’de ki Jandarma Anıtı(1919) ulaşabilmiştir. Kanlısırt’a 1916 yılında dikilen anıt, Mütareke döneminde İtilaf Devletleri’nce yıkılmıştır. Korg. Nuri Yamut tarafından Sargıyeri Şehitliği’nde yaptırılan Nuri Yamut Anıtı(1943) ile Çanakkale Şehitler Abidesi(1960) dışında 1985 yılına kadar maalesef, doğru dürüst bir şehitlik ve anıt yaptırılamamıştır. Ancak 1985 yılından sonra rahmetli Turgut Özal’ın özel gayretleri ile başta 57. Alay Şehitliği ve Kanlısırt Anıtı olmak üzere bütün şehitlikler yeniden düzenlenmiş ve her şehitliğe o şehitliğe uygun anıtlar dikilmiştir.[3]

Gelibolu Yarımadası’nda İngiliz, Fransız, Yeni Zelanda ve Avustralya’ya ait 34 anıt ve mezarlık bulunmaktadır. Ne yazık ki; bunların tamamı 1919-1930 yılları arasında tamamlanmıştır. Bu anıt ve mezarlıkların bulunduğu araziler Lozan Antlaşması gereğince o ülkelere ait toprak sayılmaktadır.[4] Günümüzde Çanakkale’de bu ülkelerin konsoloslukları bulunmaktadır. Bu konsoloslukların kadrosunda bulunan Türk işçiler ve ustalar her yıl bu mezarlık ve anıtların bakımını yaparlar. Bu anıt ve mezarlar her zaman çiçek gibi bakımlıdır.

Türkler Çanakkale’de gerçekten yedi düvele karşı savaşmıştır, Türk askeri, İngiliz, Fransız, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı(Anzak) askerlerin yanında Hindistan, Mısır, Cezayir gibi Müslüman ülkelerden getirilen askerlerle de savaşır. Müttefik ordusunda Rum ve Yahudiler de vardır. Bu ülkelerin yaklaşık olarak 252.000 civarında insan kaybı vardır. Osmanlı’nın kaybı da o civardadır.[5]

Gelibolu yarımadasında nereye bassanız şehitlere ait eşyalar ve mübarek kemikleriyle karşılaşırsınız. Orada gezerken sanki onları hissedersiniz, ruhları orada dolaşıyordur. Mehmet Akif’in deyimiyle topraktan adeta “Şüheda fışkırmaktadır.” Rakamlar muhtelif olmakla birlikte 250.000 Osmanlı askeri ya şehit, ya gazi olmuş ya da kaybolmuştur. Çanakkale Harbi’nde Suriye, Filistin, Lübnan, Irak, Kosova, Batı Trakya, Makedonya(Üsküp), Bosna, Arnavutluk ve Bulgaristan’dan gelen askerlerde savaşmıştır. Doğu ve güneydoğu illerimize ait çok sayıda şehit vardır. Yani Kürt kardeşlerimiz de Türklerle birlikte Çanakkale’de savaşmış ve şehit olmuştur. Kısacası Çanakkale’de Türk, Kürt, Arap, Boşnak, Arnavut gençler yan yana, omuz omuza savaşmış, koyun koyuna şehit olmuştur. Bu nedenle Çanakkale, Şehitler Diyarı adını hak etmektedir. Şehrin adının  “Diyarışüheda, Şühedahisarı, Şühedakale veya Şehitkale” olmasının daha uygun olacağı kanaatindeyim. Bu isimler sanki verilen mücadeleye daha uygun düşmektedir. Milli şairimiz Mehmet Akif’in de dediği gibi, onlar için ne yapsak azdır:

Ey şehîd oğlu şehîd, isteme benden makber,
Sana âgûşunu açmış duruyor Peygamber.

 Çanakkale Geçilemez

Atalarımız Çanakkale’de yedi düvele karşı savaşarak, “Çanakkale’yi geçilmez” kılarlar. Gerçekten de dünyanın en güçlü orduları tüm güçleri ile saldırırlar ancak Çanakkale’yi geçemezler. Atalarımız emperyalizme karşı, kapitalizmin getirdiği yozlaşmaya karşı, İslami değerlere yapılan saldırılara karşı Çanakkale’de tüm Anadolu’yu, tüm Türk ve İslam âlemini savunurlar.

Değerli okurlarım, bu güne kadar eğer Çanakkale’ye gitmemişseniz hemen gidin, çocuklarınızı da götürün. Oradaki havayı teneffüs edin, iklimi yaşayın, muharebelerin geçtiği toprağa dokunun, dereleri tepeleri görün, etrafı seyredin,  tefekkür ederek o günleri yaşayın… Mümkünse iki gününüzü ayırarak oraları dolu dolu yaşayın. Hem Anadolu kıyısındaki hem de Gelibolu yarımadasında ki kaleleri, tabyaları, mevzileri, halen yerinde duran topları, şehitlikleri ve anıtları görün. Her şehitlikte mutlaka şehitlerin ruhları için Fatiha okuyun, mümkünse gözyaşı dökün! Yabancılara ait mezarlık ve anıtları da görün ve kıyaslama yapın…

Selam ve dua ile.

[1] 1992-1996 yılları arasındaki izlenimlerim.

[2] https://canakkalesehitlikrehberi.net/index.php/sehitlik-ve-mezarl-klar

[3] Son yirmi yıl içerisinde Çanakkale Şehitliği’nde birçok yeni düzenleme yapılmıştır. Ancak bu yazıda 1992-1996 yılları arasında ki durum anlatıldığından, yeni yapılan düzenlemelerden bahsedilmemiştir.

[4] Abdurrahman Bozkurt, Gelibolu Yarımadası’nda İtilaf Bloğuna Ait Harp Mezarlıklarının İnşası ve Statüsü, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, ISSN:1011-727x

[5] 1994 yılının Temmuz ayında Gelibolu Şehitlikler bölgesindeki ormanlarda büyük bir yangın çıkmış, yaklaşık 4.000 hektar orman yanmıştır. Dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel bu yangınla ilgili olarak, “Gelibolu’da Şehitlerimizin örtüsü yandı.”  ifadesini kullanmıştır. Şehitler diyarındaki bu yangında Çanakkale Orman Bölge Müdürü Talat Göktepe’de şehit olmuştur. Ruhu şad olsun!

Yazıların bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir.