Gündönümü, ağustos evreleri ve eyyam-ı bahur

Gündönümü Evresi (21 Haziran-4 Ağustos)

Halk takvimine göre yılın iki mevsimi vardır; Kasım(kış) günleri ve Hızır(yaz) günleri… Bu takvime göre Gündönümü, Hızır(yaz) günlerinin ikinci evresidir ve 21 Haziran’da başlayıp 4 Ağustos’a kadar devam eden kırk beş günlük süreyi kapsar. Yine Halk takvimine göre gün olarak iki tane Gündönümü vardır; 21 Haziran ve 21 Aralık… Ancak halk daha çok 21 Haziran’ı gündönümü olarak bilir. Halk takvimine göre İlkbahar ve Sonbahar mevsimleri yoktur. Ancak Rumi takvime göre yaz ve kışın dışında İlkyaz(ilkbahar) ve Güz(sonbahar) mevsimleri de bulunmaktadır.

Gündönümü ile birlikte yazın kavurucu sıcakları görülür ve ekinler sararmaya başlar. Köylere traktörün girmediği dönemlerde, Gündönümü ile birlikte köylülerin en zorlu, en meşakkatli günleri başlamış olurdu. Önceleri Irgatlık denilen, sonraları adı Harman Zamanı olan bu dönemde, sırasıyla;

-Fiğler biçilir veya yolunur, mercimekler yolunur, arpa, yulaf ve buğdaylar orak veya tırpanla biçilmeye ve nohutlar yolunmaya başlanırdı.

-Biçilen ekinler kağnı veya at arabasına kurulan garaçavlarla[1] harmana taşınırdı.

-Harmana getirilen ekin sapları yine öküzlerin veya atların çektiği düven[2]/dövenlerle dövülürdü.

-Dövülen ekinler öbek yapılarak yabalarla[3] savrularak, saman ve ekin taneleri birbirinden ayrılırdı.

-Ekin taneleri ambara/ekin evine, samanlar samanlığa konularak ırgatlıktan/harmandan kalkılırdı. Irgatlık, tüm Gündönümü boyunca devam eder, hatta bir sonraki döneme de sarkarak Ekim ayına kadar sürerdi.

  Gündönümü içerisinde bulunan Temmuz ayı ekinlerin biçildiği ay olduğu için bu ay, Rumi takvime göre Orak ayı olarak adlandırılırdı.

Ağustos Evresi(5 Ağustos-18 Eylül)[4]

Hızır günlerinin Gündönümü’nden sonraki evresi Ağustos diye adlandırılır. Halk takvimine göre Ağustos, Hızır(yaz) günlerinin üçüncü evresidir ve 5 Ağustos’ta başlayıp, 18 Eylül’e kadar süren Gündönümü’nden sonraki kırk beş günlük süreyi kapsar.[5]

Köylere traktörün girmediği dönemlerde, köylüler Ağustos evresinde de ırgatlık/harman faaliyetlerine devam ederdi. Harmandan ancak Ağustos evresinin sonuna doğru kalkılırdı. 21 Haziran’da başlayan ırgatlık yaklaşık üç ay sürerdi. Bazı yıllar harmandaki sapların üzerine güz yağmurları yağar ve harmandan kalkma Ekim ayının başlarına kadar sürerdi.

Bu dönem köylerin en bolluk dönemidir. Her türlü sebze ve meyve bu dönemde çıkar. Kışa hazırlık kapsamında sebze ve meyvelerin kurutulması da bu dönemde yapılırdı. Kışlık turşular kurularak küplerde saklanır, salçalar yapılırdı.

Eyyam-ı Bahur Günleri(31Temmuz-7 Ağustos)[6]

Gündönümü ve Ağustos evresi içerisinde “yazın en sıcak günleri, boğucu sıcak günler” manasında Eyyam-ı Bahur günleri bulunur. Genellikle 31 Temmuz’da başlayıp, 7 Ağustos’ta sona eren ve bir hafta süren bu günlerde kavurucu sıcaklar görülür. Çöl sıcakları da denilen bu kavurucu sıcaklar, yaşlılar ve kalp hastaları için tehlikeli olabilir.

1960’lı yılların köylerinde Gündönümü,  ıtrgatlık/harman zamanı çok önemli, uzun ve uğraşılı iken günümüzde, biçerdöverle birkaç gün sürmektedir. Bugün, köylüler bu dönemde daha çok sebze ve meyve üreticiliği ile uğraşmaktadır. İklim değişikliği nedeniyle standart yaz sıcakları yerini aşırı ve kavurucu sıcaklara devretmiştir. Eyyam-ı Bahur sıcakları neredeyse tüm yaz boyunca yaşanır hale gelmiştir. Tüm Kahramankazan’lı hemşerilerime yazın yaz gibi yaşandığı bir mevsim diliyorum.

Selam ve dua ile…

[1] garaçav: Tarladan sap getirmeye yarayan ve kağnıya, at arabasına ve traktör römorkuna uzatılan üç kalın ağaç soymasından oluşan taşıma aracı

soyma: Kabuğu soyulmuş kalın söğüt veya kavak dalı

[2] düven/döven: Tane ayırmaya ve saman yapmaya yarayan, altına çakmak taşı çakılmış tahta alet

[3] yaba: Ahşap savurma aleti

[4] Bu döneme Mihrican diyenlerde vardır.

[5] Nuh oğlu, 1951 Ahi Köyü doğumlu, Sami Yüksek’ten alınan sözlü bilgi

[6] 2026 Yılı Diyanet Takvimi