“İNÖNÜ” SOYADININ KAZAN’LA İLGİSİ

24 Kasım 1934 tarihinde kabul edilen 2587 sayılı kanunla Mustafa Kemal Paşa’ya “Atatürk” soyadı verilir ve 17 Aralık 1934 tarihinde kabul edilen 2622 sayılı kanunla da Atatürk soyadının diğer kişiler tarafından kullanılması yasaklanır. Başka hiç kimseye böyle bir ayrıcalık tanınmaz. 2 Ocak 1935 tarihinde yürürlüğe giren 2525 sayılı Soyadı Kanunu ile de her Türk vatandaşı bir soyadı alır.

Soyadı Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra, Atatürk tarafından İsmet Paşa’ya “İnönü” soyadı verilir. Ancak bu soyadı için herhangi bir kısıtlama getirilmez. Milli Şef, ilk yıllarında kendi soyadı ile ilgili bir kısıtlama getirmez. Ancak bu durum 1945 yılında değişir.

İsmet İnönü, cumhurbaşkanı seçildikten sonra ikinci adamlığı pek kabul etmez. Atatürk’ün ölümünün üzerinden daha iki ay geçmeden İnönü’ye, 26 Aralık 1938 tarihinde toplanan olağanüstü CHP kurultayında “Tek Lider” manasına gelen “Milli Şef” unvanı verilir ve kendisine böyle hitap edilir. Bu unvan 1946 yılına kadar devam eder. 11 Mayıs 1946 tarihinde toplanan CHP olağanüstü kurultayı İnönü’nün  “Milli Şef” unvanını kaldırır.  Bu kapsamda Atatürk’ün ölümünden sonra paraların üzerinden de Atatürk’ün resmi kaldırılıp, İnönü’nün resmi bastırılır.

Türkiye’de malum aileden başka “İnönü” soyadını kullanan aile var mıdır? Bilinmez ancak, günümüzde facebook, X ve instagram gibi sosyal sitelere girdiğinizde “İnönü” soyadlı hiç bir abone(malum aile hariç) göremezsiniz. Eğer yasal bir sınırlama yok ise, bu durum neden kaynaklanmaktadır? Neden başka “İnönü” soyadlı kimse bulunmamaktadır? Bu yazıda size bunun bir nedenini açıklamaya çalışacağım:

“1934 yılında soyadı kanunu çıktığında, Kahramankazan Ahi Köyü’nde ikamet eden Molla Hüseyin ve kardeşi İzzet Çavuş vefat etmiştir. Molla Hüseyin ve İzzet Çavuş’un çocukları İNÖNÜ soyadını alırlar. 1945 yılına kadar bu soyadını kullanırlar.

1928 yılında Harf İnkılâbı yapıldıktan sonra 1930’lu yıllarda, köylerde üç sınıflı yeni harflere göre eğitim verecek ilkokullar açılır. Başlangıçta bu okullarda öğretmenler değil “Eğitmen”ler görev yapar. Kabiliyetli gençler altı aylık kurslardan geçirilerek eğitmen yapılır. Molla Hüseyin’in oğlu Mehmet İnönü de bu kurslardan geçerek eğitmen olur ve kendi köyünde açılan ilkokulda bir müddet eğitmenlik yapar. Öğretmenler yetişince eğitmenlerin görevlerine son verilir. Bu kapsamda Mehmet İnönü’nün de görevine son verilir.

Bir gün Molla Hüseyin’in eğitmen oğlu Mehmet İnönü[1], özlük hakları ile ilgili konuları görüşmek üzere Bitik Köyü’nde bulunan Nahiye Müdürü ile görüşmeye gider. Görüşme sırasında nahiye müdürü ile aralarında tartışma çıkar. Nahiye Müdürü, “Ben bu soyadını sana yedirmem.”  diyerek, Mehmet İnönü’yü tehdit eder. O tarihlerde İsmet İnönü Milli Şef olarak iktidardadır. 1945 yılında Ankara Valiliği’nden[2], soyadı “İNÖNÜ” olanların soyadlarının “YÜKSEK”  yapıldığına dair bir tebligat gelir. O tarihten sonra Molla Hüseyin ve İzzet Çavuş’un çocuklarının soyadları “Yüksek” olarak değiştirilir.”[3] Muhtemelen aynı tarihlerde tüm Türkiye’ye bir talimat gönderilerek bütün “İnönü” soyadları değiştirilir. Böylece İnönü soyadına da bir kısıtlama getirilmiş olur. Ancak bu konu teyide muhtaçtır, başka belge ve kaynaklarla da teyit edilmesi gerekir.

Şimdi sizlere bu konu ile ilgili iki belge sunacağım:

Belge1-1952 Yılına Ait Yol Vergisi[4] Tahsilât Makbuzu: Mehmet İnönü ve kardeşlerine ait yol vergisi ödenti makbuzu. Mehmet İnönü ve kardeşlerinin 1945 yılı öncesine ait ödenmemiş yol vergisi borçları vardır. 1952 yılında yol vergisi kaldırılmış ve mevcut borçlar tahakkuk ettirilmiştir. Borç, 1945 yılından öncesine ait olduğundan makbuzda Molla Hüseyin oğlu Mehmet’in yeni soyadı olan “Yüksek” değil önceki soyadı olan “İnönü” yazmaktadır. Vergi memuru, makbuzun arkasına kardeşlerin her birine düşen vergi borcunu hesaplamış ve “İnönü” soyadını kullanmıştır.

Belge2-Örencik ve Ahi Köyleri’nin Türküleri Kitabı: 1940 yılında Mehmet Tuğrul Kahramankazan Örencik ve Ahi Köylerine gelerek türkü derlemiş, bunları 1945 yılında kitaplaştırarak yayınlamıştır. 1940 yılında Ahi Köyü’nden derlediği türkülerin kaynak kişilerinin bazılarının soyadları “İnönü” olarak gözükmektedir. Bu şahısların soyadları 1945 yılında “Yüksek” olarak değiştirilmiştir. Aşağıda bu belgeler sunulmuştur.

Yazıların bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir. 

[1] Yazarın amcası

[2] 1945 yılında Ankara valisi Nevzat Tandoğan’dır. Nevzat Tandoğan, 22 Haziran 1929 tarihinde getirildiği Ankara valiliği ve belediye başkanlığı görevini, Ankara cinayeti nedeniyle 9 Temmuz 1946 tarihinde intihar edinceye kadar, yaklaşık 17 yıl sürdürür.

[3] Ahi Köyü’nden Molla Hüseyin torunu Hüseyin Avni Yüksek, Ahmet oğlu,  1942 doğumlu

[4] Yol Vergisi: 1921-1952 yılları arasında 18-60 yaş arası erkeklere getirilen, altı işçi yevmiyesi miktarı vergi mükellefiyetidir. Parasal olarak bu vergiyi ödeyemeyen mükelleflerin altı gün fiilen yol yapımı ve onarımında çalışmaları gerekir.