MURTAZAABAD/KAHRAMANKAZAN’IN DİNİ ŞAHSİYETLERİ-3

Bu hafta da haklarında bilgi toplanabilen ya da haklarında tarihi bir kayıt bulunan veya mezarları bu güne kadar ulaşabilen, Murtazaabad’da yaşamış  Murtazaabad/Kahramankazan’lı  dini şahsiyetleri tanıtmaya ve anlatmaya   kaldığımız yerden devam edeceğim.

Hıdır(Hızır)Dede-Tekke Köyü-Hıdır Dağı

Mezarı Kahramankazan Tekke Köyü sınırları içerisinde bulunan Hıdır(Hızır) Dağı’nın zirvesinde bulunmaktadır. “Kazan ilçesinin kuzeyindeki Hıdır(Hızır) Dağı’na(Rakımı 1668 m) adını veren bu dedenin mezarı, eski Türk ananesine uygun olarak bu dağın zirvesinde bulunmaktadır. Mezarın başında Dede Çamı denilen iri bir tek  çam ağacı vardır.”[1]

Hıdır Dede’ye ithafen  halk arasında anlatılan bir rivayet şöyledir: “Bir gün Ankara şehrinde dükkanı olan kardeşine ziyarete giden Hıdır Dede, torbanın içine süt koyarak hiç damlatmadan şehre kadar getirmiş ve kardeşinin dükkanın duvarına asmış. Hıdır Dede, dükkanda oturup gelip geçene bakarken, geçen kadınlardan birisinin peçesinin açıldığını görmüş ve torbadaki süt damlamaya başlamış. Bunu gören kardeşi Hıdır Dede, “Dağ başında dedeliği herkes yapar, gel de burada yap da görelim.” demiş.

Çırpan Köyü Dedesi ve Uzun Dede-Çalta Köyü

 Mezarı Kızılcahamam Çırpan Köyü’nde olmasına rağmen, Kahramankazan halkı da bu dedenin mezarını zaman zaman ziyaret eder.

Köyün hemen yanındaki tepede iki adet dede mezarı bulunmaktadır. Köylüler yağmur duasına buraya çıkar ve kurbanlar burada kesilir. İnanılan Dedelerin kerametine göre, akşam olunca dedeler köydeki çeşmeye abdest almaya inermiş. Bayramlarda da Çalta köyünde bulunan Uzun Dedenin mezarına bayramlaşmaya giderlermiş.^[2]

Mehdi Dede-Kumpınar(Mehti) Köyü

 Mezarı Kahramankazan Kumpınar Köyü’nde bulunmaktadır. Mehdi (Kumpınar) köyüne adını veren Mehdi Dede’nin Hacı Bayram-ı Veli’nin talebesi olduğuna dair rivayetler vardır. Hasta olanlar, çocuğu olmayanlar, yürüyemeyen cılız çocuklar ve elinde yüzünde yara çıkanlar Mehdi Dede’nin mezarına gelip adak kurban keserler, mezarın yanındaki kuşburnu çalısına çaput bağlarlar. Köydeki bereketin kerameti bu Dede’ye atfedilmiştir. Bu köyde düğünlerde davul çalınmaz. Davul  çalınmadan önce adak kurban kesilmesi gerekir. Adaksız çalınan davulun Dede’yi rahatsız ettiğine ve çalanların başına musibet geleceğine dair bir inanç vardır.^[3]

Mehdi Şeyh, Osmanlı’nın ilk yıllarında Murtazaabad Ovası’nda Oğuz Türkmenlerinin iskânına önder olmuş ulu ve bilge şahsiyetlerdendir. 1530 yılında Murtazaabad vakıfları arasında “Mehdi Şeyh Zaviyesi Vakfı” da bulunmaktadır. Mehdi Şeyh hazretlerinin mezarı köy mezarlığında bulunmaktadır.^[4]

Şeyh Mehdi ya da Mehdi Şeyh olarak da anılmaktadır. Bölgeye gelen Alperenlerden biri olduğu düşünülmektedir. Köyün kurucusudur.[5]

Mehdi[6] Şeyh, Murtazaabad’da, Ankara Çayı’na karışan Ova Çayı’nın doğusunda ve yakınında bir zaviye kurarak, Oğuz Türkmen boylarının iskanına öncülük etmiş erenlerdendir. Zaviyesinin bulunduğu yer za­man içinde şenlenmiş ve “Şeyh Mehdi ve Tekke-i Meyti” adıyla anılan bir köy ku­rulmuştur.[7]

Dikmen Dede-Sarıayak(Sayrak) Köyü

Mezarı Kahramankazan Sarıayak(Sayrak) Köyü’nde bulunmaktadır. Sayrak Köyü’ndeki Dede Çamları’nın dibinde mezarı bulunan Dikmen Dede’nin Hızır (Hıdır) Dede ile aynı zamanda yaşadığı rivayet edilmektedir. Yağmur duasına burada çıkılır.^[8]

Garip Dede-Fethiye(Girindos) Köyü

Mezarı Kahramankazan Fethiye (Girindos) Köyü’nde bulunmaktadır. Çok eski bir zamanda(1700’lü yıllar) Fethiye Köyü(Girendost) odasında gece  vaktinde köylüler otururken içeriye aksakallı bir ihtiyar girer, selam verdikten sonra “Burada ne oturursunuz yedi yolun ağzında garibin birisi ölmüş yatıyor, onu olduğu yere gömü verin” der. Köylüler, hemen oraya giderler, birde bakarlar ki köy odasına gelen nur yüzlü ihtiyar kişi orada ölmüş yatıyor. Bu Dede’yi oraya gömerler ve mezarına da Garip Dede derler. Daha sonra burası “ziyaretgah” olur. Günümüzde ise sıtma hastalığına yakalananlar, şifa için. Garip Dede’yi (Sıtma Dedesi) ziyaret ederler.^[9]

Karyağdı Hatun ve Türbesi-Karyağdı Dağı

 Karyağdı Dağları, Kahramankazan Güvenç, İmrendi ve Orhaniye Köylerinin doğusundadır(Rakım:1465m).  Burhanettin Baykurt’a göre Karyağdı Hatun ve türbesinin hikayesi:

“Ankara İtfaiye Meydanı’nda bulunan kubbe şeklindeki türbenin 1477 yılında yapıldığı kitabesinden anlaşılmaktadır. Rivayete göre burada yatan çok güzel ve faziletli bir kızmış. Gelin olup hamile kaldığı zaman canı kar ister ve Ağustos ayında Allah(cc)’dan kar muradında bulunur. Bu dileği kabul edilir, kar yağmaya başlar. Gelin avuç avuç kar yer. Bu gelinin dileği her yana yayılır. Fakat hamile gelin hastalanır ve ölür.

Hikmet Tanyu, Karyağdı Hatun’un bu dağla arasında bir bağ olabileceğini belirtmiştir. Fakat bu dağın doğusunda eskiden Karyağdı adında bir köyün olduğunu da eski tahrir defterleri belirtmektedir.”^[10]

Bir başka anlatıma göre Kar Yağdı Hatun ve Türbesi; “Türbe, Ankara Ulus’ta, Gençlik Parkı’nın karşısında Opera meydanındadır. Kapısının üstünde 1477 yılı yazmaktadır. Rivayete göre türbede Ankara’da yaşayan güzel hamile bir kız yatmaktadır.

Türbenin içinde, ziyaret edenlerin adak adaması için bir sandık vardır. Çoğunlukla kızlardan oluşan ziyaretçiler kendilerine hayırlı bir kısmet adamak için bu sandığa bir şeyler bırakırlar. Türbe içinde mumda yakılır.

Hikayeye göre; Ankara’nın en güzel kızlarından biri, bir Ankara Efesiyle evlenir, gelin olur, hamile kalır. Gelin kar aş erir, aylardan Ağustos ayıdır. Kar yağması mümkün olmadığı için gündüzleri kar helvası, geceleri de kar yağdığını rüyasında görür. Gelin bir gece bahçede Allah(cc)’a yalvarır. “Allah(cc)’ım her şey senin elinde, sen ol deyince gökten kar da yağar, nur da yağar. Lapa lapa kar ver, avuç avuç kar yiyeyim, içimin yangını sönsün.” demiş. Nasıl olmuşsa olmuş Ağustos sıcağında lapa lapa kar yağmaya başlamış, yerler bembeyaz kar olmuş. Herkes şaşırmış. Gelin Allah’a şükretmiş. Etrafı kar içinde görenler çok şaşırmışlar. Gelin gece yediği kardan mı bilinmez, hasta olmuş. Yataklara düşmüş ve ölmüş. Türbenin olduğu yere defnedilmiş.”[11]

Çimşit Dedesi

Mezarı Kahramankazan Çimşit Köyü’nde bulunmaktadır. Yağmur duasında bu dedenin mezarı köylüler tarafından mutlaka ziyaret edilir.

Zilve(Sungur Seydi) Dede-Bitik  Köyü

Türbesi Kahramankazan Bitik Köyü’nde bulunmaktadır. Eskiden yapılı olan bu türbeye çeşitli maksatlarla adak adanırmış. Fakat türbe defineciler tarafından yıkıldığından bugün ziyaretçisi azalmış.

Günümüzde Bitik Köyü mezarlığında bulunan ve bölgede “Zilve Dede” adıyla bilinen ziyaretgâh “Sungur Seydi” hazretlerine aittir. Osmanlı dönemi belgelerinde bölgede “Sungur Seydi Zaviyesi”ne ait vakıf arazilerinin olduğunu öğreniyoruz.^[12]

Hakkında pek fazla malumat bulunmayan bu türbeden şimdilerde geriye pek fazla bir şey kalmamıştır. Köy mezarlığında mütevazı mezarında yatmaktadır. Remzi Uydum Ankara Evliyaları adlı kitabında, Zilve Dede Hazretleri’nin Hacı Bayram-ı Veli soyundan geldiğini yazmıştır. Köy halkı bayramlarda kabir ziyaretlerine önce Zilve Dede’nin kabrinden başlamaktadırlar. Zilve Dede’nin sürekli çocuğu düşen kadınlar tarafından ziyaret edilerek şifa buldukları rivayetler arasındadır.^[13]

Alpaslan Santur’da aynı görüştedir. “Mezarı, Bitik Mahallesinde, köy mezarlığında bulunmaktadır. Hacı Bayram-ı Veli soyundan geldiği belirtilmektedir. Bayramlarda mezarlık ziyareti, ilk önce O’nun mezarından başlayarak, yapılmaktadır. Özellikle, düşük yapan kadınların ziyaret ettikleri belirtilmektedir.”^[14]

Kahramankazan’da da bulunan Horasan Erenleri, yaptıkları hizmetlerle Anadolu’yu Türk ve İslam toprağı haline getirmiştir. Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında büyük emeği ve fonksiyonu olan,  bu erenlere, evliyalara, dedelere ve kahramanlara Anadolu’da büyük saygı duyulur ve değer verilir. Bizde onları tanımalı, bilmeli ve gelecek kuşaklara aktarmalıyız. Ancak bu şahsiyetleri  ve bu şahsiyetlere ait mezarları duaya da vesile yapmamalıyız. Onların türbe ve mezarlarına yaptığımız ziyaretleri, çığırından çıkartarak,  çirkin ve hesabı verilemeyecek uygulamalardan kaçınmalıyız.

Selam ve dua ile…

Not: Değerli okurlarım, yazılarımla ilgili görüşlerinizi ve Kahramankazan’ın tarih ve kültürü ile ilgili yazılmasını istediğiniz hususları, e-posta adresime(yuksekhuseyin@hotmail.com) iletebilirsiniz.

[1] BAYKURT, Burhanettin, Ankara Akıncı Ovası Tarihi ve Kültürü, Ankara 2003

[2] BAYKURT, Burhanettin, a.g.e.

[3] BAYKURT, Burhanettin, a.g.e.

[4]BAYKURT, Burhanettin, a.g.e.

[5] ERDOĞAN, Abdülkerim, Geçmişten Günümüze Kazan, Kazan Belediyesi Yayınları, Ankara, 2009

[6]Mehdi, kurtulmuş, doğru yolu bulmuş, hidayete ermiş kişi anlamına gelmektedir.

[7] Abdülkerim Erdoğan , Ankara Velileri I-II , Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları

[8]BAYKURT, Burhanettin, a.g.e.

[9]BAYKURT, Burhanettin, a.g.e.

[10]BAYKURT, Burhanettin, a.g.e.

[11] https://www.camilerveturbeler.com/kar-yagdi-hatun-turbesi/

[12]ERDOĞAN, Abdülkerim, Geçmişten Günümüze Kazan, Kazan Belediyesi Yayınları, Ankara, 2009

[13]Bitik Köyü tanıtım yazısından.

[14]I.Uluslararası Ankara-Kazan ve Çevresi Halk Kültürü Sempozyumu, Kazan(Ankara) Yöresinde Bulunan Şifa Amaçlı Bazı Ziyaret Yerleri ile İlgili İnançların Etnolojik Değerlendirmeleri, Alparslan Santur, 06-07 Kasım 2012, Kazan/Ankara