KAZAN KÖYÜ’NÜN NAHİYELERİ

Kazan Köyü sırsıyla;

-Mürted[1] Ovası Nahiyesi’ne (1463-Tapu Tahrir Defteri),

-Murtazaabad Kazası’na (1513-Ankara Akdiye Defteri),

-Murtazaabad Nahiyesi/Zir Kazası’na (Ankara Vilayeti Salnamesi-1872),

-Zir Kazası’na (Ankara Salnamesi-1892)[2].

-Zir Nahiyesi –Ankara Merkez ve Ayaş kazalarına (1907),

-Zir Kazası’na (1920-1928),

-Ankara Merkez (Altındağ) ve Ayaş kazalarına (1928-1931),

– Ankara Merkez (Altındağ) Kazasına (1931-1957) ve

-Yenimahalle Kazası’na (1957-1961) bağlı kalmıştır.

Cumhuriyet’le birlikte sırasıyla;

-Karalar Köyü(1928-1931, Ankara Merkez (Altındağ) ve Ayaş kazalarına),

-Bitik Köyü(1931-1958, Ankara Merkez (Altındağ) ve Yenimahalle kazalarına),

-Halkavun(Yazıbeyli) Köyü(1958-1961,Yenimahalle Kazasına) nahiye merkezi olmuş ve Kazan Köyü bu nahiye merkezlerine bağlanmıştır. 1961 yılında Kazan nahiye merkezi olmuştur.

Karalar Nahiyesi (1928-1931)

1928 yılında Ankara merkez kazasına bağlı; Zir (Istanos), Bağlum, Ahimesut(Etimesgut), Gölbaşı, Karalar ve Küçük Yozgat (Elmadağ) nahiyeleri kurulmuştur. Karalar Nahiyesi bazen merkez kazasına, bazen de Ayaş Kazası’na   bağlanmıştır. Karalar nahiyesinin kurulmasıyla 1928 yılından sonra, daha önce Zir nahiyesine bağlı olan Murtazaabad Ovasındaki köylerin büyük bir kısmı yeni kurulan Karalar nahiyesine bağlanmış, ovanın güneyindeki bazı köylerinde Zir nahiyesine bağlılığı devam etmiştir.[3]

Karaların nahiye merkezi yapılmasında nüfusun dikkate alınmadığı görülmektedir. Çünkü 1935 genel nüfus sayımına göre Karalar köyünün nüfusu  363’dür. Bitik’in 154, Halkavun’un 225, Kazan Köyü’nün nüfusu  ise 56’dır. Nüfusu en yüksek olan dört köy sırasıyla, Kayı(896), Minarus(Orhaniye-618), Örencik (585) ve Girindos(Fetiye-481)’dur.[4]

11 Haziran 1931 tarihli Bakanlar Kurulu kararında Ankara Merkez kazası Karalar nahiyesine bağlı Peçenek Köyü’nün, Çubuk kazasına bağlı Sirkeli nahiyesine, Polatlı Beyobası nahiye merkezinin Samutlu (Temelli) Köyü’ne, Ankara Merkez kazası Zir nahiyesine bağlı Gökçeler(Gökler) Köyü’nün Ayaş kazasına bağlanmasına karar verilir.[5]

Uluyol’da denilen eski Ankara-(Zir-Mülk-Girindos-Bitik-Emirgazi-Halkavun-Kurtboğazı-Kargasekmez)Kızılcahamam-İstanbul şosesi Bitik Köyü’nden geçer. O tarihlerde yeni Ankara-İstanbul yolunun yapımına henüz başlanmamıştır(1933 yılında yapımına başlanmıştır). Karalar nahiye merkezinin ana ulaşım yoluna(Uluyola) uzaklığı sebebiyle olsa gerek, nahiye merkezinin 1931 yılında Bitik Köyü’ne taşınmasına karar verilir.[6]

1931 yılında Ankara vilayetinde 11 kaza, 30 nahiye ve 1065 köy vardır. Ankara Merkez Kazasının 6 nahiyesi ve 127 köyü vardır. Nahiyeler ise şunlardır: Zir, Bağlum, Etimesut, Gölbaşı, Karalar.[7]

Kazan Köyü 1928-1931 yılları arasında Karalar Nahiyesine bağlı kalmıştır.

Bitik Nahiyesi (1931-1958)

5 Temmuz 1931 tarihinde Karalar nahiyesi, Bitik köyüne nakledilir ve Ankara merkez kazasına bağlı Bitik Nahiyesi adını alır. Murtaza-abad ovasının kuzey bölgesinde bulunan köyler Bitik Nahiyesine bağlanır. 1938 yılında Ankara merkez kazasının Bitik nahiyesine bağlı Oymaağaç Köyü, Kızılcahamam kazasının Pazar nahiyesinin Uçarı köyüne bağlanır.[8]

31 Mayıs 1951 tarihli bir belgede “Ankara ile Kızılcahamam ilçesine bağlı Uçarı ve İçviran köylerinin Ankara merkez ilçesinin Bitik bucağına bağlanması” kararında Bitik Bucağı’nın idari merkez olduğu zikredilir.[9] Bu belgeye göre 1951 yılında Bitik hala nahiye merkezidir.

Bitik köyünün nahiye merkezi yapılmasında da nüfus dikkate alınmamıştır. Muhtemeldir ki Bitik Köyü, Ankara-Kızılcahamam-İstanbul(Uluyol) şosesi üzerinde bulunduğu için tercih edilmiştir.

Bitik köyündeki kerpiçten yapılmış Jandarma Karakol binası ve Nahiye Müdürlüğü binası1960’lı yıllara kadar ayakta kalmayı başarmış, ancak daha sonraki yıllarda yıkıntıları da kaybolmuştur. Ova çayının geçit vermemesi ve ovanın yukarısındaki köylere uzak kalması nedeniyle nahiye merkezi Halkavun köyüne taşınmış ve nahiye merkezi orası olmuştur.[10]

Kazan Köyü, 1931-1958 yılları arasında Bitik Nahiyesine bağlı kalmıştır.

Halkavun Nahiyesi(1958-1961)

1958 yılında Bitik nahiye merkezi, Halkavun(Yazıbeyli) Köyü’ne taşınır ve Jandarma Karakolu da burada konuşlandırılır.1958-1961 yılları arasında Yenimahalle kazasına bağlı Halkavun  Köyü  Murtazaabad Ovasının nahiye merkezi olmuştur. Günümüzde halen Yazıbeyli (Halkavun) köyünde nahiye müdürünün ve Jandarma Karakolunun yerleştiği binalar durmaktadır.[11]

Halkavun’un nahiye merkezi yapılmasında da nüfus dikkate alınmamıştır. Çünkü 1955 genel nüfus sayımına göre Karalar’da 490, Bitik’te 172, Halkavun’da 323, Kazan Köyü’nde 146 nüfus yaşamaktadır. Örencik 675, Güvenç 625, Girindos  618 nüfusu ile ilk üç sırada yer alan köylerdir.[12]

Kazan Köyü, 1958-1961 yılları arsında Halkavun(Yazıbeyli) Nahiyesine bağlı kalmıştır.

Kazan Köyü’nden Kazan Nahiyesi(1961-1987)’ne

“Uluyol” denilen Ankara-Kızılcahamam şosesi eski özelliğini kaybeder ve yeni Ankara-İstanbul karayolu güzergâh değiştirerek, Ova Çayının güneyinden ve Kazan Köyü yakınından geçer. Kazan Köyü yakınında Ova Çayı üzerine de yeni bir köprü yapılır. Civar köyler ulaşım için bu köprüyü kullanmaya başlar(1936). Bu tarihten sonra Kazan Köyü’ne Köprübaşı denilmeye başlanır. Bu köprünün ve İstanbul yolunun yapımında çevre köy sakinleri de o zaman yürürlükte olan “Yol Vergisi’’^[13] kapsamında fiilen çalışırlar. Bu tarihten sonra Kazan Köyü’ne “köprünün başındaki yer” manasına Köprübaşı denilmeye başlanır.^[14]

Murtazaabad Ovası’nda bulunan köyler, üretim ve tüketim mallarını “Hafta Pazarı” denilen bölgesel panayırlarda alır-satar. Bunun için de Kızılcahamam ilçesine bağlı Pazar(Çorba) veya Çeltikçi nahiyelerinde kurulan haftalık pazarlara giderler. Kazan Köyü’nün yakınından geçen Ankara-İstanbul karayolunun ulaşıma açılması ve her geçen gün karayolu ulaşım araçlarının artması üzerine trafik yoğunlaşır. Cumhuriyetin ilk yıllarında 8-9 haneli küçük bir yerleşim yeri olan Kazan Köyü, muhtarları Satı Çırpan’ın 5. dönem Ankara Milletvekili olması ile adını Türkiye’de duyurur ve Kazan Köyü hızla büyümeye başlar.[15]

1 Eylül 1957 tarihinde Yenimahalle İlçe merkezi olur. Bitik nahiyesi ve bağlı köyleri Yenimahalle ilçesine bağlanır. 1928 yılından itibaren Ankara merkez ilçeye bağlı olan Kazan Köyü, 1957 yılında Yenimahalle’nin  ilçe olmasıyla  Bitik Nahiyesi’nin  Yenimahalle ilçesine bağlanması dolayısıyla Yenimahalle ilçesine bağlanmış olur.[16]

5 Mayıs 1959[17] tarihinde Kazanlıların gayretleriyle Kazan köyünde haftalık Salı Pazarı kurulur ve bir tören yapılır. Bu tarihe kadar Çorba pazarı faaliyettedir. Kurulan pazara Kızılcahamam, Çamlıdere, Ayaş ve Çubuk bölgesi köyleri gelmeye başlar. Böylelikle Kazan Köyü bölgede önemli bir ticari merkez olur ve nüfus artışı başlar. Bu tarihten sonra Kazan Köyü Salı Pazarı olarak da  anılmaya başlar. Nihayet Kazan köyü 15-20 haneli küçük bir köy iken 1961 yılında nahiye merkezi olmuştur. Ankara-İstanbul karayolunun Kazan köyünden geçmesi nahiye merkezi olmasında en önemli faktörlerden biridir. Kazan, bu tarihte Yenikent ve Sincan ile birlikte Yenimahalle ilçesine bağlanan üç nahiyeden biridir.[18]

Kazan Köyü’nün nahiye merkezi yapılmasında da nüfusun dikkate alınmadığı görülmektedir. Çünkü 1960 genel nüfus sayımına göre Halkavun’da 271, Kazan Köyü’nde sadece 193[19], Örencik’de 801, Minarus’da 708, Girindos’da 671 nüfus yaşamaktadır.[20] Kazan Köyü’nün nahiye merkezi yapılmasında Ankara-İstanbul yolunun Kazan yakınlarından geçmesi, Ova Çayı üzerine yapılan köprü ve Salıpazarı’nın açılması etkili olmuştur.

1961 yılında Halkavun Köyü’nde bulunan nahiye merkezi Kazan Köyü’ne nakledilir.  Yenimahalle ilçesine bağlı Kazan, nahiyenin idari merkezi olur. Jandarma Karakolu da Kazan kasabasında konuşlandırılır.[21]

Kazan’ın ilk bdelediye başkanı Remzi Çırpan’nın Kazan’ın 1961 yılında nahiye merkezi yapılmasında ve Jandarma Karakolu’nun Kazan’a taşınmasında büyük gayretleri ve emeği olmuştur.

Nahiye merkezinin Halkavun’dan Kazan’a taşınması gündemdedir. Bu kapsamda Jandarma Karakolu’da taşınacaktır. Ancak Kazan’ın neresine taşınacağı konusunda farklı görüşler vardır. Günümüzde  Artvin mahallesi diye anılan yere, o tarihlerde Artvinliler yerleşmeye başlamıştır. Onlar, Karakol’un kendi mahallelerine taşınmasını istemekte ve bu yönde çalışma yapmaktadırlar. Remzi Çırpan ve bir grup Kazanlı ise Karakol’un Kazan Köyüne yakın bir yere taşınmasını istemektedir. Her iki mahallede de Karakol’un yerleşebileceği kamuya ait  bir bina yoktur. O dönemde devletin hemen yeni bir bina yapacak imkanı da yoktur. Bu aşamada Ramzi Çırpan devreye girerek İstanbul yolu kenarında özel mülkiyetinde olan iki katlı binayı Jandarma Karakolu’na ücretsiz tahsis edebileceğini söyler, öyle de olur. Jandarma Karakol’u Remzi Çırpan’ın tahsis ettiği binaya(Günümüzde Çırpan Emlağın bulunduğu yere)  taşınır. Nahiye müdürününde aynı yere taşınmasıyla, nahiye merkezi de Kazan’a taşınmış olur.[22]

Kazan’da 1971 yılında(1970 nüfus sayımına göre nüfusu 2718[23]) belediye teşkilatı kurulur. 1975 yılında Yenimahalle ilçesi Merkez, Kazan, Sincan ve Yenikent (Zir) nahiyelerinden meydana gelmektedir. İlçenin en fazla Köyü olan nahiye merkezi  ise Kazan’dır. Kazan nahiyesine o tarihlerde 31 köy bağlıdır. Kazan’ın bu tarihten sonra nüfusu hızla artar ve ilçe olmaya namzet bir kasaba olarak süratle gelişmeye devam eder.

Selam ve dua ile…

[1] Bu tarihten sonra resmi kayıtlarda bir daha Mürted ismine rastlanmaz.

[2]Bu tarihten sonra ki resmi kayıtlarda Murtazaabad ismine rastlanmaz.

[3] Abdulkerim Erdoğan, Geçmişten Günümüze Kazan, Ankara, 2009

[4] Hüseyin Yüce, Kazan 1835-2013 Nüfus Kronolojisi, Kazan Belediyesi yayınları, 2013

[5] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[6] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[7] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[8] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[9]  Abdulkerim Erdoğan, a.g.e.

[10] İsmail Başayar, 1950 doğumlu, Bitik köyünden

[11] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[12] Hüseyin Yüce, Kazan 1835-2013 Nüfus Kronolojisi, Kazan Belediyesi yayınları, 2013

[13]Yol Vergisi: 1921-1952 yılları arasında 18-60 yaş arası erkeklere getirilen, altı işçi yevmiyesi miktarı vergi mükellefiyetidir. Parasal olarak bu vergiyi ödeyemeyen mükellefler altı gün fiilen yol yapımı ve onarımında çalışırlardı.

[14]Bu kapsamda kitabın yazarının babası Nuh Yüksek’de Ankara-İstanbul karayolunun ve Kazan(Ovaçayı) köprüsünün bakım ve onarımında yol vergisi kapsamında fiilen çalışmıştır(1943-1952).  O tarihlerde yazarın babasının  soyadı “İNÖNÜ” olduğundan vergi kayıtlarında adı Nuh İnönü olarak geçmektedir.

[15] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[16] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[17]Ahi Köyü’nden 1924 doğumlu Ali Yener’in Hatıra Defteri’nden

[18] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[19] Her hane ortalama beş nüfuslu olsa yaklaşık 40 haneli küçük bir köy.

[20] Hüseyin Yüce, Kazan 1835-2013 Nüfus Kronolojisi, Kazan Belediyesi yayınları, 2013

[21] Abdülkerim Erdoğan, a.g.e.

[22] Hasan Özçubuk, Örencik Köyünden, 1932 doğumlu,1950’li yıllarda Örencik Köyü’de öğretmen

[23] Hüseyin Yüce, Kazan 1835-2013 Nüfus Kronolojisi, Kazan Belediyesi yayınları, 2013

Yazıların bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir.