SATIKADIN

Türkiye Cumhuriyeti‘nin ilk kadın köy muhtarlarından ve ilk kadın milletvekillerindendir. Türkiye’de kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınmasından sonra 1935 Türkiye genel seçimlerinde aday olup ilk kadın milletvekilleri olarak meclise giren kadınlardan olmuş ve TBMM V. dönem Ankara milletvekili olarak görev yapmıştır.

1890’da Ankara’nın Kazan Köyü’nde doğdu. Babası Kara Mehmet Efendi, annesi Emine Hanım’dır.

Daha genç bir kadınken babasının ölümü üzerine babasından kalan miras için köyün zorbalarından Kara Yusuf ile mücadele etti. Bu mücadeleyi kazanınca, gerçek adı Hatice olmasına rağmen, Satı Ağa olarak anılmaya başlandı.

Balkan Harbi sırasında gırtlağından yaralanmış bir asker olan Halil Çırpanoğlu’nun eşiydi. Beş çocuk annesiydi.

İstiklâl Harbi’nde orduya malzeme yetiştirmek için mücadele verdi. Çiftçilik yaptı. Harf İnkılabı’nın ardından açılan Millet Mektepleri’nde okuma-yazma öğrendi. 26 Ekim 1933’te kadınlara muhtar olma hakkı verilmesi sonrasında Kazan köyünün muhtarlık seçimlerini kazandı ve babasının ardından muhtar seçildi. Türkiye’nin ilk kadın muhtarlarından biri oldu.

1935 seçimlerinde TBMM’ne giren 18 kadın milletvekilinden biri olmuştur.

1934 yılında Kızılcahamam‘a giderken Halkavun Nahiyesi’nden geçen Mustafa Kemal Atatürk ile tanıştı ve kendisine ayran ikram etti.

Mustafa Kemal Atatürk’ün tavsiyesiyle 1935 Türkiye genel seçimlerinde milletvekili adayı oldu. 8 Şubat 1935’te 1273 oyla Ankara milletvekili olarak TBMM’ye girdi. Mecliste Ziraat Komisyonu’nda görev almıştır.

O dönemde Hatı ile ilgilenen Mustafa Kemal’in isteği üzerine Satı adını Hatı olarak değiştirmiştir. Kamuoyunda Satıkadın olarak bilinse de TBMM kayıtlarına adı Hatı Çırpan olarak geçer.

Hatı, Mustafa Kemal Atatürk’ün Orta Asya Türkleri arasında ün yapan bir kadından esinlenerek kendisine verdiği bir isimdir.

Satıkadın, meclise girdikten sonra yaptığı röportajlarda evli çiftlerin boşanması halinde çocukların zarar gördüğü ve bu yüzden boşanmamaları gerektiği yönünde görüş bildirip mecliste boşanmanın engellenmesine yönelik çalışacağını, ayrıca köylülere modern tarım araç-gereçlerinin temini ve köylere yol, su, sağlık ve eğitim hizmetlerinin götürülmesi için girişimleri destekleyeceğini söylemiştir.

Halkevi çalışmalarının yaygınlaştırılması için de gayret göstermiştir.

Ankara’da milletvekilliği yaptığı süre zarfında bir köy evinde yaşamış, köyünden gelenleri bu evde ağırlamıştır ve milletvekilliği yapmadığı zamanlarda da köylüsünün sorunlarıyla ilgilenmiştir.

Milletvekilliği görevini tamamladıktan sonra Kazan’a  dönen Satıkadın 21 Mart 1956 yılında hayatını kaybetti.

Anıt mezarı Kazan’da bulunan Satıkadın’ın ve belediye tarafından yıkılarak aslına uygun şekilde yeniden inşa edilerek müze haline getirildi.

Türk Kadınına seçme seçilme hakkının verildiği 5 Aralık tarihinde her yıl mezarı ve müzeye dönüştürülen evinde anma etkinlikleri düzenlenmektedir.